Ак, якты, гади һәм саф, сафлыкны символлаштыра.
Күп кеше ак әйберләрне ярата, һәм куллану товарлары еш кына ак төстән ясала. Гадәттә, ак әйберләр сатып алучы яки ак кием киюче кешеләр ак төскә тап төшермәскә тырышалар. Ләкин "Бу тиз арада дөньяда мәңгегә баш тартыгыз" дигән шигыре бар. Бу әйберләрне пычратмаска күпме тырышсагыз да, алар әкренләп үзләре саргайачак. Бер атна, бер ел яки өч ел дәвамында сез көн саен эшкә колакчын тышлыгы киясез, һәм гардеробта кимәгән ак күлмәк үзегез генә саргайып китә.
Чынлыкта, кием җепселләренең, эластик аяк киеме табаннарының һәм пластик колакчын тартмаларының саргаюы полимер картайуының бер күренеше, ул саргаю дип атала. Саргаю куллану вакытында полимер продуктларының молекулаларында деградация, яңадан урнашу яки үзара бәйләнеш күренешен аңлата, бу күренеш җылылык, яктылык нурланышы, оксидлашу һәм башка факторлар аркасында килеп чыга, нәтиҗәдә кайбер төсле функциональ төркемнәр барлыкка килә.
Бу төсле төркемнәр гадәттә углерод-углерод икеләтә бәйләнешләре (C=C), карбонил төркемнәре (C=O), имин төркемнәре (C=N) һ.б. Конъюгацияләнгән углерод-углерод икеләтә бәйләнешләре саны 7-8 гә җиткәч, алар еш кына сары төстә күренәләр. Гадәттә, полимер продуктларының саргая башлавын күргәч, саргаю тизлеге арта бара. Чөнки полимерларның таркалуы чылбыр реакциясе, һәм таркалу процессы башлангач, молекуляр чылбырларның таркалуы домино кебек, һәр берәмлек берәмтекләп төшә.
Материалның ак төсен саклап калуның күп ысуллары бар. Титан диоксиды һәм флуоресцент агартучы матдәләр өстәү материалның агарту эффектын нәтиҗәле рәвештә көчәйтә ала, ләкин ул материалның саргаюын булдыра алмый. Полимерларның саргаюын әкренәйтү өчен яктылык стабилизаторлары, яктылыкны сеңдерүчеләр, сүндерүче матдәләр һ.б. өстәргә мөмкин. Бу төр өстәмәләр кояш нурларында ультрафиолет нурлары белән күчерелгән энергияне сеңдерә ала, полимерны тотрыклы хәлгә кайтара. Ә термик оксидантлар оксидлашу нәтиҗәсендә барлыкка килгән ирекле радикалларны тота ала яки полимер чылбырларының таркалуын блоклап, полимер чылбырларының таркалуын туктата ала. Материалларның, өстәмәләрнең дә гомер озынлыгы бар. Өстәмәләр полимерның саргаю тизлеген нәтиҗәле рәвештә әкренәйтә алса да, алар үзләре куллану вакытында әкренләп юкка чыга.
Өстәмәләр өстәүдән тыш, полимерның саргаюын башка яктан да булдырмаска мөмкин. Мәсәлән, югары температуралы һәм якты тышча мохитендә материаллар куллануны киметү өчен, аларны тышта кулланганда, аларга яктылыкны сеңдерүче каплау кулланырга кирәк. Саргаю тышкы кыяфәткә генә түгел, ә материалның механик эшчәнлегенең начарлануы яки җимерелүе турында да сигнал булып хезмәт итә! Төзелеш материаллары саргаюга дучар булганда, яңа алмаштыргычларны мөмкин кадәр тизрәк алыштырырга кирәк.
Бастырып чыгару вакыты: 2023 елның 20 декабре